ترور لاریجانی آغاز مرحلهای خطرناکتر برای جمهوری اسلامی است؟
علی لاریجانی AFP - ANWAR AMRO بر اساس گزارش رسانههای بینالمللی از جمله لوموند، نیویورک تایمز و لاکروا، کشته شدن علی لاریجانی اگرچه ضربهای مهم به ساختار سیاسی ـ امنیتی جمهوری اسلامی محسوب میشود، اما به باور بسیاری از تحلیلگران نه تنها به فروپاشی نظام منجر نمیشود، بلکه میتواند به رادیکالتر شدن قدرت، کاهش کانالهای دیپلماتیک و افزایش ابهام در رفتارهای آینده تهران بینجامد.
سه هفته پس از کشته شدن علی خامنهای در نخستین حملات اسرائیل و آمریکا، روزنامۀ لوموند در مطلبی دربارۀ کشته شدن علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، و پیآمدهای آن نوشته است که اسرائیل این عملیات را بخشی از راهبرد خود برای «تضعیف و فروپاشی» جمهوری اسلامی معرفی کرده است. لوموند می افزاید : با این حال، شماری از تحلیلگران اروپایی بر این باورند که حذف چهرههایی مانند لاریجانی، اگرچه میتواند به اختلال در ساختار سیاسی- امنیتی ایران بینجامد، اما لزوماً به سقوط نظام این کشور منجر نخواهد شد.
لوموند سپس به نقل از دومینیک دو ویلپن، وزیر خارجه پیشین فرانسه، افزوده است که سیاست ترورهای هدفمند، نمیتواند جایگزین یک راهبرد سیاسی شود و حتی ممکن است به پیامدهایی چون «افزایش پنهانکاری، انتقامجویی و تشدید رفتارهای نامتقارن» از سوی جمهوری اسلامی منجر شود. لوموند همچنین بر ظرفیت بالای بازتولید رهبران در ساختار قدرت ایران تأکید کرده و سپس به نقل از مهرزاد بروجردی، استاد علوم سیاسی در ایالات متحد آمریکا، ساختار حاکمیتی ایران را متشکل از هزاران نفر در سطوح مختلف توصیف کرده و مدعی شده که حذف چند مقام ارشد بهتنهایی نمیتواند زمینهساز قیام عمومی شود، بهویژه در شرایطی که تجربه سرکوبهای خونین اخیر همچنان در ذهن جامعه باقی است.
لوموند در عین حال از برخی سناریوهای بدبینانه در آیندهای سخن میگوید که در آن جمهوری اسلامی، در عین تضعیف، به نظامی بستهتر، غیرشفافتر و دشوارتر برای تحلیل و تعامل تبدیل میشود. روزنامۀ فرانسوی مینویسد : اگر چه لاریجانی چهرهای میانهرو تلقی نمیشد، اما یکی از معدود واسطههای قابل گفتگو با تهران به شمار میرفت. حذف او میتواند به محدود شدن کانالهای دیپلماتیک و افزایش ابهام در رفتارهای آینده جمهوری اسلامی منجر شود.
در تحلیلی جداگانه دربارۀ مرگ علی لاریجانی نشریات انگلیسی زبان از جمله نیویورک تایمز نوشتهاند، علی لاریجانی نقشی محوری در هدایت سیاستهای امنیتی و نظامی جمهوری اسلامی ایران داشت به ویژه در هفتههای اخیر که او مسئولیت هماهنگی پاسخ تهران به حملات آمریکا و اسرائیل را برعهده گرفته بود. جاناتان شانزر، از اندیشکدۀ «بنیاد دفاع از دموکراسیها»، میگوید که از نظر علی خامنهای، لاریجانی باید ادامهدهندۀ انقلاب اسلامی می بود ولی با مرگ او این نقش به طور جدی مختل شده است.
لاریجانی که سابقه عضویت در سپاه پاسداران، ریاست مجلس و هدایت مذاکرات هستهای را در کارنامه داشت، از چهرههای باسابقه و اثرگذار در ساختار قدرت جمهوری اسلامی به شمار میرفت. او همچنین بهدلیل نقش احتمالی در سرکوب اعتراضات و برخی عملیات منطقهای، هدف تحریمهای آمریکا قرار گرفته بود.
روزنامۀ تایمز اسرائیل با استناد به ارزیابی منابع امنیتی این کشور، ترور لاریجانی را بخشی از راهبردی گسترده برای قطع زنجیرۀ فرماندهی سیاسی، ایدئولوژیک و عملیاتی جمهوری اسلامی دانسته است. مئیر بنشبات، مشاور پیشین امنیت ملی اسرائیل، این وضعیت را «بحرانی بیسابقه» برای ساختار قدرت ایران توصیف کرده است.
با این حال، کارشناسان هشدار میدهند که چنین ضرباتی لزوماً به فروپاشی نظام منجر نمیشود. تجربه گروههای همپیمان ایران مانند حماس و حزبالله نشان داده که حتی پس از حذف رهبران ارشد، این ساختارها همچنان قادر به ادامه فعالیت هستند.
مایکل ماکوفسکی، رئیس «مؤسسه یهودی امنیت ملی آمریکا»، میگوید که مرگ لاریجانی ممکن است مردم ایران را به اعتراضات دوباره تشویق کند، هر چند آینده همچنان ناروشن است. با مرگ لاریجانی از یک سو، نفوذ عمیق اطلاعاتی اسرائیل در ساختارهای حساس جمهوری اسلامی آشکارتر شده و از سوی دیگر، نبود یک آلترناتیو روشن و ترس از سرکوب، همچنان موانع جدی بر سر شکلگیری یک خیزش گسترده به شمار میرود. در مجموع، اگرچه ترور علی لاریجانی ضربهای مهم به قلب ساختار قدرت جمهوری اسلامی محسوب میشود، اما اینکه این ضربه بتواند به فروپاشی نظام بینجامد، همچنان محل تردید است و به تحولات آینده بستگی دارد.
روزنامۀ فرانسوی لاکروا نیز در مطلبی در خصوص پیآمدهای مرگ لاریجانی یادآور شده است که این چهره کلیدی برغم شهرتش به عملگرایی با سرکوب خونین اعتراضات ژانویه گذشته که هزاران کشته برجای گذاشت پیوند خورده بود. لاکروا نیز مانند اغلب جراید بینالمللی مرگ لاریجانی را برابر با سقوط جمهوری اسلامی نمی داند و حتی بعید نمیداند که این رویداد پیآمدهای معکوس داشته باشد. لاکروا به نقل از برخی ناظران منطقهای افزوده است : علی لاریجانی نه تنها یک مقام ارشد، بلکه یکی از معدود واسطههای قابل گفتگو با کشورهای منطقه، از جمله عمان و عربستان سعودی، بود و حذف او میتواند کانالهای دیپلماتیک را محدودتر کند.
ار اف ای
https://www.rfi.fr/fa/
