تحلیلگران از احتمال حملۀ گسترده آمریکا و سناریوی تغییر رژیم در ایران میگویند
ناو هواپیمابر جرالد فورد © Handout 2025 Planet Labs PBCAFP
در حالی که دو ناوگروه هواپیمابر و دهها جنگنده آمریکایی در اطراف ایران مستقر شدهاند، «مدیا لاین» از افزایش احتمال اقدام نظامی واشنگتن خبر داده و برخی منابع منطقهای و تحلیلگران امنیتی از عبور بحثها از «حمله محدود» به سناریوی تغییر رژیم سخن میگویند، در حالی که زمانبندی تصمیم نهایی دونالد ترامپ همچنان نامشخص باقی مانده است.
وبسایت تحلیلی «مدیا لاین» The Media Line به نقل از فرماندهان نظامی و کارشناسان امنیتی گزارش داده است که حجم گستردۀ نیروهای آمریکایی مستقرشده در منطقه، یادآور بزرگترین استقرار نظامی آمریکا از زمان جنگ عراق در سال ۲۰۰۳ است.
سرهنگ ریچارد کمپ، فرمانده پیشین ارتش بریتانیا، در گفتگو با این رسانه گفته است: «آنچه اکنون میبینیم قدرت نظامی بسیار قابل توجهی است». او احتمال حملۀ نظامی آمریکا به جمهوری اسلامی ایران را «بسیار زیاد» دانسته، هرچند آن را اجتنابناپذیر نمیداند. به گفتۀ وی، استقرار دو ناوگروه هواپیمابر آمریکایی، دهها ناوشکن مجهز به موشکهای هدایتشونده و افزایش شمار نیروهای آمریکایی به بیش از ۴۰ هزار نفر در منطقه، معادلات نظامی را تغییر داده است.
بر اساس این گزارش، آرایش هوایی آمریکا نیز تقویت شده و بمبافکنهای دوربرد بی-۵۲ و هواپیماهای رادارگریز بی-۲ در وضعیت آمادهباش بالاتری قرار گرفتهاند. همچنین جنگندههای اف-۱۶، اف-۲۲ و اف-۳۵ به پایگاههای پیشرو منتقل شدهاند و سطح هشدار در پایگاه «العُدید» قطر افزایش یافته است. به گفتۀ کارشناسان این اقدامها نه تنها ظرفیت تهاجمی، بلکه آمادگی برای دفاع از نیروهای آمریکایی و متحدان منطقهای واشنگتن را نیز نشان میدهد.
به گفتۀ ریچارد کمپ، دونالد ترامپ احتمالاً ترجیح میدهد تهران زیر فشار نظامی به امتیازدهی دربارۀ برنامۀ هستهای، موشکهای بالستیکی و حمایت خود از گروههای نیابتیاش تن دهد، بدون آنکه جنگی گسترده آغاز شود. با این حال، او نسبت به قابل اعتماد بودن هرگونه توافق با رژیم ایران ابراز تردید کرده و گفته است که چنین توافقهایی ممکن است تنها برای خرید زمان باشد.
به همین خاطر اگر مذاکرات جاری میان تهران و واشنگتن شکست بخورد، آرایش فعلی نیروها نشان میدهند که واشنگتن ممکن است به عملیاتی گستردهتر از یک حملۀ محدود فکر کند. فرماندۀ پیشین ارتش بریتانیا تأکید کرده است که چنین عملیاتی علاوه بر توان تهاجمی، نیازمند لایههای دفاعی گسترده برای حفاظت از پایگاههای آمریکا در خلیج فارس، عربستان سعودی، امارات متحد عربی و به ویژه اسرائیل خواهد بود، زیرا این نقاط احتمالاً اهداف واکنش حکومت ایران یا متحدانش خواهند بود.
در این گزارش همچنین به احتمال اقدام همزمان علیه گروههای نیابتی رژیم ایران اشاره شده است. ریچارد کمپ میگوید: حزبالله لبنان، با وجود ضعف و ضربات متحمل شده، همچنان توان حملات موشکی دارد و حوثیهای یمن نیز قادر به اجرای حملات دوربرد هستند. به گفتۀ او، در صورت حملۀ آمریکا، ممکن است این بازیگران نیز وارد صحنه شوند و دامنه درگیری گسترش یابد.
ژنرال بازنشستۀ اسرائیلی، امیر آویوی، در گفتگو با «مدیا لاین» هدف احتمالی مرحله جدید را فراتر از برنامۀ هستهای دانسته و گفته است: «اکنون صحبت از سرنگونی رژیم ایران است و این موضوعی است کاملاً متفاوت.» او مدعی شده است که در شرایط خاص، اگر ساختار فرماندهی نظامی ایران به سرعت هدف قرار گیرد، ممکن است حکومت ظرف چند هفته فروبپاشد، هرچند تحقق چنین سناریویی به تحولات داخلی ایران نیز بستگی دارد.
با وجود این ارزیابیها، تحلیلگران بر نامشخص بودن زمانبندی و دامنه هرگونه اقدام نظامی تأکید دارند. به گفتۀ ریچارد کمپ، مدت یک عملیات احتمالی میتواند از چند هفته تا یک کارزار بمباران طولانیمدت متغیر باشد و به میزان دستیابی به اهداف تعیینشده بستگی خواهد داشت.
در این حال، یک منبع نزدیک به خاندان سلطنتی عربستان گفته است که «راهحل بحران ایران تغییر رژیم است». این منبع که نخواسته نامش فاش شود در گفتگو با شبکه اسرائیلی N12 مدعی شده است که راهحل بحران ایران دیگر به حملات محدود نظامی خلاصه نمیشود و باید به «تغییر بنیادین رژیم»، از جمله برکناری علی خامنهای، منجر شود. این اظهارات در حالی مطرح شده که تنشها بر سر برنامۀ هستهای ایران و احتمال رویارویی نظامی در منطقه افزایش یافته است.
به گفتۀ همین منبع، حذف تدریجی رهبران ارشد جمهوری اسلامی و سپس برگزاری انتخابات میتواند مسیر تغییر در ایران را هموار سازد. او همچنین ادعا کرده است که اگر حکومت جمهوری اسلامی سقوط کند، باید دولتی قدرتمند و متمرکز جایگزین شود و از ایجاد ساختاری «ضعیف و تکنوکراتیک» مانند مدل عراق پرهیز شود.
منبع سعودی همچنین اظهار داشته است که بخشی از معترضان ایرانی اعتماد خود را به دونالد ترامپ از دست دادهاند و معتقد هستند که عدم اقدام مستقیم علیه فرماندهان امنیتی جمهوری اسلامی، «یک اشتباه راهبردی» از سوی آمریکا و اسرائیل بوده است. برخی تحلیلگران آمریکایی به ژروزالمپست گفتهاند که دونالد ترامپ با یکی از دشوارترین تصمیمهای دوران ریاستجمهوری خود روبرو شده است. به نوشتۀ یونا جرمی باب چهار سناریوی اصلی درباره زمان احتمالی حملۀ نظامی آمریکا به ایران مطرح شده است.
بر اساس نخستین احتمال بعید نیست که دونالد ترامپ تصمیم خود را برای اقدام نظامی علیه حکومت ایران از پیش گرفته باشد و تنها منتظر تکمیل تدارکات نظامی یا روشن شدن نتیجۀ مذاکرات جاری باشد. در این صورت، حمله میتواند در فاصلهای کوتاه، حتی پیش از پایان هفته، انجام شود، بهویژه اگر واشنگتن به این جمعبندی برسد که گفتگوها نتیجهای نخواهد داشت.
به باور نویسندۀ تحلیل، سناریو دوم که محتملترین گزینه به نظر میرسد این است که ترامپ در پایان ضربالاجل خود یعنی هفته آینده یا اوایل آوریل فرمان حمله به ایران را صادر کند، هر چند به گفتۀ تحلیلگران ترامپ معمولاً نسبت به مهلتهای زمانی خود انعطاف نشان میدهد و از آنها بیشتر بهعنوان ابزار فشار استفاده میکند.
سناریوی سوم، آغاز عملیات پس از ماه رمضان است. برخی تحلیلگران احتمال میدهند که ترامپ از آغاز جنگ در ماه رمضان پرهیز کند. به باور آنان، شروع درگیری در این دوره میتواند بر آمادگی متحدان سنی آمریکا در منطقه اثر منفی بگذارد و همچنین روایت تبلیغاتی تهران درباره «تهاجم خارجی» را تقویت کند. بنابراین، یک سناریوی دیگر این است که واشنگتن تصمیم نهایی را به بعد از ۱۹ مارس، یعنی پایان رمضان، موکول کند.
سناریوی چهارم یا کماحتمالترین گزینه، حمله در آیندهای دورتر است؛ به این معنا که آمریکا استقرار گستردۀ نظامی خود را برای مدت طولانی در منطقه حفظ کند و تصمیمگیری دربارۀ آغاز حملات را به زمان نامشخصی در آینده موکول کند. با این حال، بسیاری از تحلیلگران بعید میدانند که چنین آرایشی بدون اقدام عملی تا مدت طولانی ادامه یابد، زیرا نگهداشتن ناوگروههای هواپیمابر، ناوشکنها و صدها هواپیما در منطقه هزینههای سنگینی روی دست واشنگتن میگذارد.
در مجموع، به نوشتۀ این تحلیلگر، تصمیم نهایی ترامپ میتواند یکی از تعیینکنندهترین انتخابهای دوران ریاستجمهوری او باشد: تصمیمی که نهتنها سرنوشت مذاکرات هستهای، بلکه توازن امنیتی خاورمیانه را نیز تحت تأثیر قرار خواهد داد.
https://www.blogger.com/blog/post/edit/1813520270704112647/5976542640507757173ار اف ای
