سایه جنگ و مسئله جانشینی؛ چرا نام مجتبی خامنهای ولیعهد خامنه ای دوباره مطرح شد؟
جنگ وجانشینی ولیعهد خامنه ای مجتبی خامنه ای
در هفتههای اخیر همزمان با افزایش تنشهای منطقهای و درگیریهای نظامی میان رژیم ایران، اسرائیل و نیروهای وابسته به هر دو طرف در منطقه، مسئلهای قدیمی بار دیگر در محافل سیاسی و رسانهای مطرح شده است: مسئله جانشینی رهبری در ایران.
جنگ و فشارهای بیسابقه بر حاکمیت
تنشهای نظامی اخیر، که با حملات متقابل و درگیریهای نیابتی در خاورمیانه همراه بوده، نشان داده است که سیاست منطقهای جمهوری اسلامی اکنون وارد مرحلهای پرهزینه و خطرناک شده است. چهار دهه سیاست صدور بحران و اتکا به شبکههای نیابتی، اکنون ایران را در معرض فشارهای سیاسی، اقتصادی و نظامی بیسابقه قرار داده است.
در چنین شرایطی، پرسش مهمی در داخل ساختار قدرت شکل گرفته است: اگر خلأ قدرت ایجاد شود، چه کسی جایگزین خواهد شد؟
مسئله جانشینی در رژیم ولایت فقیه
علی خامنهای اکنون بیش از سه دهه در رأس هرم قدرت رژیم قرار دارد. با افزایش سن و شرایط پیچیده منطقهای، مسئله جانشینی او به یکی از مهمترین موضوعات پشت پرده سیاست ایران تبدیل شده است.
در میان گزینههای مختلف، نام مجتبی خامنهای، فرزند دوم رهبر رژیم وخلیفه ارتجاع، بیش از دیگران مطرح شده است. او سالهاست که به عنوان یکی از چهرههای تأثیرگذار در پشت صحنه قدرت شناخته میشود و گفته میشود ارتباط نزدیکی با بخشهایی از سپاه پاسداران و شبکههای امنیتی دارد.
ولیعهدی در نظامی که با سلطنت جنگید
طرح نام مجتبی خامنهای برای جانشینی، برای بسیاری از ناظران یادآور یک تناقض تاریخی است. همین رژیم که با شعار مبارزه با سلطنت و موروثی شدن قدرت شکل گرفت، اکنون با سناریویی روبهروست که از نظر ساختاری شباهتهایی با انتقال قدرت خانوادگی وموروثی دارد.
به همین دلیل در فضای سیاسی ایران، برخی منتقدان از اصطلاح «ولیعهدی» برای توصیف این وضعیت استفاده میکنند.
چالشهای پیش روی چنین سناریویی
با این حال، حتی در درون ساختار قدرت نیز این گزینه بدون چالش نیست. جانشینی در رژیم ولایت فقیه به عوامل متعددی وابسته است:
-
حمایت نهادهای امنیتی و نظامی
-
توافق در میان جناحهای اصلی قدرت
-
شرایط اجتماعی و میزان نارضایتی عمومی
-
وضعیت منطقهای و فشارهای خارجی
در فضایی که جامعه ایران با بحرانهای اقتصادی و اعتراضات گسترده وقیامهای پی در پی روبهروست، هرگونه انتقال قدرت میتواند به یک مرحله حساس سیاسی تبدیل شود.
جمعبندی
همزمانی افزایش تنشهای منطقهای با طرح دوباره بحث جانشینی در ایران، نشان میدهد که ساختار قدرت رژیم در حال ورود به دورهای پیچیده و تعیینکننده است. جنگهای منطقهای، فشارهای داخلی وقیام آفرینان شورشگر و مسئله انتقال قدرت، همگی عواملی هستند که آینده سیاسی ایران را بیش از هر زمان دیگری در هالهای از ابهام قرار دادهاند.
شهرام بهزادی
