کتاب «قتلعام و جنبش دادخواهی» منتشر شد
روایت مستند یک جنایت، از «سرموضع» تا خاوران و دادخواهی جهانی
کتاب «قتلعام و جنبش دادخواهی» منتشر شد؛ اثری که میکوشد قتلعام زندانیان سیاسی در تابستان ۱۳۶۷ را نه بهعنوان یک واقعه جداافتاده، بلکه در امتداد روند حذف سیاسی مخالفان از نخستین سالهای استقرار حکومت ولایت فقیه بررسی کند.
کتاب از سالهای فعالیت سیاسی و علنی مخالفان، فشار بر هواداران و زندانی شدن هزاران نفر آغاز میکند و گامبهگام به تابستان ۱۳۶۷، فرمان خمینی، تشکیل هیئتهای مرگ و اعدام زندانیانی میرسد که بسیاری از آنان سالها پیش محاکمه شده و دوران محکومیت خود را میگذراندند.
یکی از محورهای اصلی کتاب، مفهوم «سرموضع» است؛ واژهای که در آن تابستان به مرز میان مرگ و زندگی تبدیل شد. زندانیانی که حاضر نشدند از عقیده و هویت سیاسی خود دست بکشند، در برابر هیئتهای مرگ قرار گرفتند و هزاران تن از آنان به چوبههای دار سپرده شدند.
در بخش دیگری از کتاب، اسناد مربوط به نقش مستقیم خمینی، اعتراضهای آیتالله منتظری، ترکیب هیئتهای مرگ و شهادت بازماندگان بررسی شده است. همچنین کتاب به اختلاف آمارها پرداخته و با بررسی اسناد و شهادتهای موجود، برآورد بیش از ۳۰ هزار قربانی را بهعنوان مبنای پژوهش خود مورد بررسی قرار میدهد.
اما این کتاب تنها درباره قتلعام نیست.
نیمه دیگر آن، روایت جنبش دادخواهی است؛ مسیری که از هشدارهای مسعود رجوی در همان روزهای وقوع کشتار آغاز شد و در سالهای بعد، با پیگیری مستمر مریم رجوی، خانوادههای قربانیان، مادران خاوران، زندانیان جانبهدربرده و فعالان حقوق بشر، به یک مطالبه ملی و بینالمللی برای حقیقت و عدالت تبدیل شد.
خاوران، گورهای جمعی، تلاش برای تخریب مزارها، صاف کردن زمین، درختکاری و حتی آسفالت کردن محل دفن اعدامشدگان نیز بخشی از این روایت است؛ زیرا پنهان کردن آثار جنایت، خود بخشی از تاریخ این پرونده شده است.
کتاب سرانجام به دادگاه حمید نوری، گزارش جاوید رحمان، بحث جنایت علیه بشریت و تلاش برای پایان دادن به مصونیت آمران و عاملان میرسد.
این کتاب با یک پرسش تاریخی آغاز میشود و با یک تعهد پایان مییابد:
چگونه جنایتی که قرار بود در سکوت زندانها و گورهای بینام دفن شود، به یکی از ماندگارترین پروندههای دادخواهی تاریخ معاصر ایران تبدیل شد؟
و پاسخ کتاب در یک جمله خلاصه میشود:
نه میبخشیم، نه فراموش میکنیم؛ نه از سر انتقام، بلکه برای حقیقت، عدالت و جلوگیری از تکرار جنایت.https://efshayaranshitan.org/2026/08/09/3998/
