اسیران جنگی؛ مهمانان رهبری مجاهدین ، جلد اول ـ از میدان جنگ تا زندگی در اردوگاه دبس نویسنده: شهرام بهزادی
اسیران جنگی مهمانان رهبری مجاهدین جلد اول از میدان جنگ تا زندگی در اردوگاه دبس
بخش اول ـ جنگ، مجاهدین و مسئله اسیران
از فرصت صلح پس از آزادی خرمشهر تا شکل‌گیری ارتش آزادی‌بخش ملی و مسئولیت نگهداری از اسیران جنگی
فصل اول ـ جنگی که ادامه یافت
از خرمشهر تا طرح صلح ۲۲ اسفند؛ فرصتی که به پایان جنگ نینجامید
جنگی که با تهاجم آغاز شد
در ۳۱ شهریور ۱۳۵۹، ارتش عراق حمله گسترده‌ای را به خاک ایران آغاز کرد. نیروهای عراقی از چند محور وارد مناطق مرزی شدند و جنگی آغاز شد که هشت سال ادامه یافت و زندگی میلیون‌ها ایرانی و عراقی را تحت تأثیر قرار داد.
خرمشهر، آبادان، قصرشیرین، مهران و بسیاری از شهرها و روستاهای غرب و جنوب ایران در معرض اشغال، گلوله‌باران، بمباران و تخریب قرار گرفتند. خانواده‌ها آواره شدند، فعالیت‌های اقتصادی مختل شد و شمار کشته‌شدگان، مجروحان و اسیران افزایش یافت.
جلد ۲ کتاب اسیران جنگی را در لینک زیر بخوانید
اسیران جنگی؛ مهمانان رهبری مجاهدین جلد دوم از اسارت تا انتخاب؛ از دبس تا فروغ جاویدان – نویسنده شهرام بهزادی
در آغاز جنگ، مسئله اصلی مردم ایران دفاع از سرزمین و بیرون راندن نیروهای مهاجم بود. اما تاریخ این جنگ را نمی‌توان تنها با رویدادهای شهریور ۱۳۵۹ توضیح داد. تصمیم‌هایی که پس از تغییر وضعیت جبهه‌ها گرفته شدند نیز بخشی اساسی از تاریخ آن هستند.
من در بررسی جنگ ایران و عراق، میان سه موضوع تفاوت می‌گذارم: آغاز جنگ، دفاع در برابر تهاجم و ادامه جنگ پس از فراهم شدن امکان صلح.
این تمایز برای فهم سرنوشت اسیران جنگی نیز اهمیت دارد؛ زیرا هر سال ادامه جنگ، بر شمار انسان‌هایی افزود که در میدان نبرد کشته، مجروح یا اسیر شدند.
خرمشهر؛ پیروزی نظامی و فرصت سیاسی
در سوم خرداد ۱۳۶۱، خرمشهر پس از نبردی سنگین آزاد شد. آزادسازی این شهر یکی از مهم‌ترین نقاط عطف جنگ بود.
نیروهای عراقی در ماه‌های پیش و پس از این رویداد، از بخش بزرگی از مناطق اشغالی عقب نشستند. توازن نظامی تغییر کرد و شرایطی پدید آمد که امکان پیگیری جدی پایان جنگ را فراهم می‌ساخت.
البته همه اختلافات حل نشده بود. هنوز موضوعاتی مانند عقب‌نشینی از مناطق باقی‌مانده، تعیین مسئولیت آغاز جنگ، پرداخت خسارت‌ها، امنیت مرزها و تضمین اجرای توافق احتمالی وجود داشت.
اما همین مسائل می‌توانستند موضوع مذاکره و توافق قرار گیرند.
آزادسازی خرمشهر فرصتی بود تا دفاع نظامی از خاک ایران به یک روند سیاسی برای پایان جنگ تبدیل شود. در آن مقطع، ادامه نبرد تنها انتخاب موجود نبود.
دولت عراق پس از این تحول آمادگی خود را برای آتش‌بس و مذاکره اعلام کرد. در سطح بین‌المللی نیز تلاش‌هایی برای توقف جنگ جریان داشت. شورای امنیت سازمان ملل متحد در قطعنامه ۵۱۴، مصوب ۲۱ تیر ۱۳۶۱، خواستار آتش‌بس و عقب‌نشینی نیروها به مرزهای شناخته‌شده بین‌المللی شد.
با این حال، حکومت ایران به رهبری خمینی سیاست ادامه جنگ را دنبال کرد.
در تیر ۱۳۶۱، عملیات رمضان در شرق بصره آغاز شد و جنگ وارد مرحله‌ای شد که دیگر به دفاع از مناطق اشغالی ایران محدود نبود.
این تغییر، اهمیت تاریخی بزرگی داشت. جنگ از مرحله بیرون راندن نیروهای مهاجم فراتر رفت و با اهداف سیاسی و نظامی گسترده‌تری پیوند خورد.
ادامه جنگ و سیاست خمینی
خمینی در طول جنگ، مواضعی اتخاذ کرد که ادامه نبرد را به اهدافی فراتر از عقب‌نشینی عراق گره می‌زد.
شعارهایی مانند «راه قدس از کربلا می‌گذرد» و «جنگ تا رفع فتنه از عالم» بیانگر همین رویکرد بودند.
در چنین فضایی، پایان جنگ دیگر تنها به تأمین مرزها و رفع اشغال وابسته نبود. جنگ به یکی از محورهای سیاست حکومت تبدیل شده بود و امکان دستیابی به توافق سیاسی را دشوارتر می‌کرد.
در ارزیابی من، مسئولیت سیاسی خمینی در ادامه جنگ پس از آزادسازی خرمشهر، از مسائل اصلی این دوره است.
این ارزیابی، به معنای نادیده گرفتن مسئولیت عراق در آغاز جنگ یا اقدامات نظامی آن در سال‌های بعد نیست. هر رویداد باید در جای تاریخی خود بررسی شود.
اما مسئولیت آغاز جنگ را نباید با مسئولیت تصمیم‌های بعدی یکسان گرفت.
پس از خرداد ۱۳۶۱، امکان پایان دادن به جنگ از راه مذاکره وجود داشت. سیاست ادامه جنگ، این فرصت را به نتیجه نرساند.
۱۹ دی ۱۳۶۱؛ ابتکار صلح
در شرایطی که جنگ همچنان ادامه داشت، شورای ملی مقاومت ایران تلاش برای دستیابی به صلح را در دستور کار خود قرار داد.
در ۱۹ دی ۱۳۶۱، مسعود رجوی، مسئول شورای ملی مقاومت، با طارق عزیز، نایب نخست‌وزیر وقت عراق، دیدار کرد. بنا بر سند منتشرشده شورای ملی مقاومت، این دیدار به درخواست طرف عراقی انجام شد و دو طرف بیانیه‌ای مشترک درباره ضرورت استقرار صلح عادلانه و حل‌وفصل مسالمت‌آمیز اختلافات ایران و عراق صادر کردند.
اهمیت این دیدار در آن بود که موضوع صلح، از سطح اعلام موضع سیاسی به گفت‌وگویی مشخص با یکی از طرف‌های جنگ منتقل شد.
بیانیه مشترک بر اصولی مانند استقلال، تمامیت ارضی، عدم مداخله در امور داخلی، احترام به اراده مردم دو کشور و روابط حسن همجواری تأکید داشت.
در آن زمان، جنگ وارد سومین سال خود شده بود. خرمشهر آزاد شده بود و تلاش‌های بین‌المللی برای آتش‌بس نیز جریان داشت. ابتکار شورای ملی مقاومت در همین شرایط شکل گرفت.
این اقدام بخشی از تاریخ سیاسی جنگ است؛ تاریخی که بدون شناخت تلاش‌های انجام‌شده برای صلح، ناقص خواهد ماند.
۲۲ اسفند ۱۳۶۱؛ تصویب طرح صلح شورای ملی مقاومت
دو ماه پس از دیدار ۱۹ دی، شورای ملی مقاومت ایران در ۲۲ اسفند ۱۳۶۱ طرح صلح خود را به اتفاق آرا تصویب کرد.
بر اساس متن این طرح، تهیه آن حاصل شش ماه بررسی، مطالعه و مشورت بود.
شورا، قرارداد ۱۹۷۵ الجزایر و مرزهای زمینی و رودخانه‌ای تعیین‌شده در آن را مبنای یک صلح عادلانه و پایدار میان ایران و عراق اعلام کرد.
این تصمیم از نظر سیاسی اهمیت داشت؛ زیرا مسئله اختلافات مرزی را به یک مبنای حقوقی مشخص ارجاع می‌داد و صلح را به مجموعه‌ای از اقدامات اجرایی پیوند می‌زد.
طرح صلح در یک مقدمه و هفت بند تنظیم شده بود.
نخستین بند، آتش‌بس فوری میان تمام نیروهای دو کشور در زمین، هوا و دریا را درخواست می‌کرد.
بند دوم، تشکیل کمیسیون نظارت بر آتش‌بس و عقب‌نشینی نیروها را زیر نظر مرجعی مورد توافق طرفین یا دبیرکل سازمان ملل متحد پیش‌بینی می‌کرد.
در بند سوم، عقب‌نشینی نیروهای دو کشور به پشت مرزهای مشخص‌شده در اسناد و پروتکل‌های مربوط به قرارداد ۱۹۷۵ الجزایر مطرح شده بود.
بند چهارم، به مسئله اسیران جنگی اختصاص داشت؛ موضوعی که برای کتاب حاضر اهمیت بنیادی دارد.
در این بند، مبادله تمام اسیران جنگی حداکثر ظرف سه ماه پس از اعلام آتش‌بس، با رعایت مقررات بین‌المللی و تحت نظارت صلیب سرخ بین‌المللی پیش‌بینی شده بود.
بند پنجم، تعیین خسارت‌های ناشی از جنگ و نحوه پرداخت حقوق ایران را به دیوان بین‌المللی دادگستری در لاهه ارجاع می‌داد.
بند ششم، بازگشت پناهندگان و رانده‌شدگان دو کشور را با تضمین امنیت جانی و مالی آنان مطرح می‌کرد.
و بند هفتم، تنظیم قرارداد قطعی صلح بر اساس استقلال ملی، تمامیت ارضی، عدم مداخله، حسن همجواری و مصونیت مرزها از تجاوز را پیش‌بینی کرده بود.
این طرح تنها خواستار توقف تیراندازی نبود. در آن، آتش‌بس، نظارت، عقب‌نشینی، آزادی اسیران، خسارت‌های جنگ، بازگشت آوارگان و قرارداد نهایی صلح در یک چارچوب قرار گرفته بودند.
مسئله اسیران؛ از همان سال ۱۳۶۱
برای من، بند چهارم طرح صلح جایگاهی فراتر از یک ماده حقوقی دارد.
کتابی که اکنون درباره اردوگاه دبس و اسیران جنگی می‌نویسم، به رویدادهای سال‌های ۱۳۶۶ و ۱۳۶۷ محدود نیست. مسئله اسیران پیش از تشکیل ارتش آزادی‌بخش نیز در سیاست اعلام‌شده شورای ملی مقاومت مطرح بود.
در سال ۱۳۶۱، شورا در طرح رسمی خود خواستار مبادله تمام اسیران جنگی تحت نظارت صلیب سرخ بین‌المللی شد.
این نکته نشان می‌دهد که موضوع اسیران، در برنامه صلح شورا جایگاهی مشخص داشت.
البته طرح سال ۱۳۶۱ درباره اسیران دو دولت ایران و عراق در چارچوب پایان جنگ بود، درحالی‌که اردوگاه دبس بعدها برای نگهداری نیروهای ایرانی اسیرشده در عملیات‌های ارتش آزادی‌بخش به کار رفت. این دو موضوع از نظر تاریخی و حقوقی یکسان نیستند.
با این همه، توجه به سرنوشت اسیران و ضرورت پایان دادن به اسارت، حلقه‌ای است که این دو دوره را در تاریخ سیاسی مقاومت به یکدیگر پیوند می‌دهد.
در ادامه کتاب، این پیوند را از سطح اسناد سیاسی به تجربه عملی نگهداری از اسیران خواهیم رساند.
جنگی که تا ۱۳۶۷ ادامه یافت
طرح صلح شورای ملی مقاومت در اسفند ۱۳۶۱ تصویب شد، اما جنگ پایان نیافت.
در سال‌های بعد، عملیات‌های گسترده نظامی ادامه یافتند. جنگ به مناطق مختلف مرزی و داخل خاک عراق کشیده شد. حملات به شهرها، جنگ نفتکش‌ها و استفاده ارتش عراق از سلاح‌های شیمیایی، ابعاد انسانی و اقتصادی فاجعه را افزایش دادند.
شهرها و روستاها تخریب شدند. تأسیسات صنعتی، نفتی، کشاورزی و حمل‌ونقل خسارت دیدند. خانواده‌های بسیاری آواره شدند و شمار زیادی از جوانان دو کشور کشته، مجروح یا اسیر شدند.
خسارت جنگ تنها به کشته‌شدگان میدان نبرد محدود نبود.
کودکانی که پدر یا مادر خود را از دست دادند، خانواده‌هایی که سال‌ها در انتظار بازگشت اسیران ماندند، مجروحانی که با آسیب‌های دائمی زندگی کردند و مردمی که خانه و شغل خود را از دست دادند، بخشی از پیامدهای این جنگ بودند.
منابع مالی و انسانی عظیمی که می‌توانستند صرف آبادانی، آموزش، درمان و توسعه اقتصادی شوند، در جنگ مصرف شدند.
برآوردهای مختلف درباره شمار قربانیان و میزان خسارت‌های اقتصادی یکسان نیستند. اما واقعیت تاریخی روشن است: جنگ ایران و عراق، صدها هزار کشته و مجروح و خسارت‌های اقتصادی گسترده برجای گذاشت.
بخش بزرگی از این خسارت‌ها در سال‌هایی پدید آمد که پس از آزادسازی خرمشهر، امکان پیگیری صلح وجود داشت.
پذیرش قطعنامه ۵۹۸
شورای امنیت سازمان ملل متحد در ۲۹ تیر ۱۳۶۶ قطعنامه ۵۹۸ را تصویب کرد. این قطعنامه خواستار آتش‌بس، توقف عملیات نظامی، عقب‌نشینی نیروها به مرزهای بین‌المللی و اقدامات لازم برای دستیابی به صلح شد.
خمینی در ۲۷ تیر ۱۳۶۷ پذیرش قطعنامه را اعلام کرد.
آتش‌بس رسمی میان ایران و عراق در ۲۹ مرداد ۱۳۶۷ برقرار شد.
از آزادی خرمشهر تا پذیرش قطعنامه، بیش از شش سال گذشته بود.
شش سالی که با عملیات‌های بزرگ، تلفات انسانی، اسارت، آوارگی و خسارت‌های اقتصادی همراه شد.
تاریخ جنگ را نمی‌توان بدون بررسی این فاصله شش‌ساله نوشت.
در این دوره، پیشنهادها و ابتکارهای صلح وجود داشتند. طرح هفت‌بندی شورای ملی مقاومت یکی از اسناد مشخص این تلاش‌هاست.
آنچه در نهایت رخ داد، ادامه جنگ تا تابستان ۱۳۶۷ بود.
جمع‌بندی فصل
جنگ ایران و عراق در شهریور ۱۳۵۹ با حمله ارتش عراق آغاز شد. خرمشهر در سوم خرداد ۱۳۶۱ آزاد شد و امکان پیگیری جدی صلح فراهم آمد.
در ۱۹ دی ۱۳۶۱، بیانیه مشترک صلح میان مسعود رجوی و طارق عزیز صادر شد و در ۲۲ اسفند همان سال، شورای ملی مقاومت طرح هفت‌بندی صلح را تصویب کرد.
با وجود این تلاش‌ها و دیگر ابتکارهای دیپلماتیک، جنگ تا سال ۱۳۶۷ ادامه یافت.
در ارزیابی من، سیاست‌های خمینی در ادامه جنگ پس از آزادی خرمشهر، سهمی تعیین‌کننده در طولانی شدن آن و افزایش خسارت‌های جانی و مالی داشت.
در همین سال‌ها، مجاهدین نیز مسیر سیاسی و نظامی تازه‌ای را طی کردند؛ مسیری که سرانجام به تشکیل ارتش آزادی‌بخش ملی و مسئله نگهداری از اسیران جنگی انجامید.
برای شناخت اردوگاه دبس، باید این مسیر را نیز شناخت.
فصل دوم ـ مجاهدین در معادله جنگ
از تلاش برای صلح تا تشکیل ارتش آزادی‌بخش ملی ایران
دو مسیر در یک دوره تاریخی
سال‌های نخست دهه ۱۳۶۰ در ایران، دوران تلاقی دو بحران بزرگ بود: جنگ ایران و عراق و گسترش رویارویی حکومت ولایت فقیه با نیروهای سیاسی مخالف.
برای شناخت فعالیت مجاهدین در این دوره، باید هر دو تحول را در کنار یکدیگر دید.
پس از انقلاب ۱۳۵۷، سازمان مجاهدین خلق ایران فعالیت سیاسی علنی خود را گسترش داد. انتشار نشریه، برگزاری اجتماعات، فعالیت دانشجویی و تشکیلاتی و حضور در بحث‌های سیاسی کشور، از عرصه‌های فعالیت آن بود.
در همان زمان، اختلاف بر سر آزادی‌های سیاسی، حق فعالیت سازمان‌ها، ساختار قدرت و جایگاه ولایت فقیه رو به افزایش گذاشت.
با گذشت زمان، برخوردهای حکومتی شدت گرفت. حمله به اجتماعات و دفاتر نیروهای مخالف، بازداشت فعالان سیاسی و محدودیت فعالیت‌های علنی، فضای سیاسی کشور را دگرگون کرد.
در ۳۰ خرداد ۱۳۶۰، تظاهرات گسترده مخالفان در تهران با سرکوب روبه‌رو شد. پس از آن، دستگیری‌ها و اعدام‌های سیاسی افزایش یافت و فعالیت سازمان مجاهدین وارد مرحله دیگری شد.
این تحولات در شرایطی رخ می‌داد که جنگ ایران و عراق نیز ادامه داشت.
در نتیجه، سیاست داخلی حکومت و سیاست جنگی آن، بر یکدیگر تأثیر می‌گذاشتند.
صلح؛ یک مسئله سیاسی مستقل
پس از آزادی خرمشهر، مسئله ادامه جنگ به یکی از اختلافات اساسی میان حکومت و مخالفان آن تبدیل شد.
شورای ملی مقاومت ایران، پایان جنگ را از مطالبات اصلی خود قرار داد. دیدار ۱۹ دی ۱۳۶۱ و طرح صلح مصوب ۲۲ اسفند همان سال، بیان عملی این سیاست بودند.
در این طرح، صلح بر اساس احترام به مرزهای بین‌المللی، استقلال دو کشور، عدم مداخله، آتش‌بس و حل اختلافات از راه‌های حقوقی و سیاسی تعریف شده بود.
این موضع اهمیت داشت؛ زیرا مسئله صلح را از سرنوشت یک حکومت جدا می‌کرد.
مردم ایران و عراق می‌توانستند در صلح زندگی کنند، حتی اگر اختلافات سیاسی میان حکومت‌ها یا نیروهای مخالف آنها ادامه می‌یافت.
از نگاه من، این تمایز برای فهم فعالیت‌های بعدی مجاهدین ضروری است.
مخالفت با سیاست جنگی خمینی، مخالفت با مردم ایران نبود. همچنین گفت‌وگو با دولت عراق درباره پایان جنگ، به معنای یکسان دانستن منافع مردم عراق با تصمیم‌های حکومت آن کشور نبود.
مردم دو کشور هزینه اصلی جنگ را می‌پرداختند.
این واقعیت در بررسی تمام مراحل بعدی باید در نظر گرفته شود.
از فعالیت سیاسی تا گسترش مبارزه مسلحانه
پس از سرکوب فعالیت‌های علنی و گسترش رویارویی مسلحانه میان حکومت و مجاهدین، بخش مهمی از فعالیت سازمان به خارج از ایران منتقل شد.
در سال‌های بعد، سازمان‌دهی نیروها و فعالیت‌های سیاسی و نظامی مجاهدین تغییر کرد.
یکی از تحولات مهم این دوره، انتقال مسعود رجوی از فرانسه به عراق در ۱۷ خرداد ۱۳۶۵ بود.
این انتقال، امکان استقرار و گسترش فعالیت‌های نظامی مجاهدین در نزدیکی مرزهای ایران را فراهم کرد.
حضور در خاک عراق، در شرایطی که جنگ دو کشور همچنان ادامه داشت، تصمیمی با پیامدهای سیاسی و نظامی گسترده بود.
اما برای شناخت این تصمیم، باید به هدفی که مجاهدین برای فعالیت خود اعلام کرده بودند نیز توجه کرد: مقابله با حکومت ولایت فقیه و سیاست ادامه جنگ.
در اسناد و مواضع مجاهدین، تشکیل نیروی نظامی در مرزهای ایران، بخشی از راهبرد مقابله با حکومت و تغییر وضعیت سیاسی کشور معرفی شده بود.
این کتاب درباره همه ابعاد آن راهبرد نیست. موضوع اصلی من، یکی از نتایج مشخص فعالیت نظامی ارتش آزادی‌بخش است: اسیران جنگی و نحوه نگهداری از آنان.
با این حال، بدون شناخت زمینه تشکیل ارتش آزادی‌بخش، نمی‌توان تاریخ اردوگاه دبس را به‌درستی روایت کرد.
۳۰ خرداد ۱۳۶۶؛ تشکیل ارتش آزادی‌بخش ملی
در ۳۰ خرداد ۱۳۶۶، تشکیل ارتش آزادی‌بخش ملی ایران اعلام شد.
این رویداد، آغاز مرحله‌ای تازه در سازمان‌دهی نظامی مجاهدین بود.
قرارگاه‌ها ایجاد شدند، یگان‌های رزمی شکل گرفتند و در کنار آنها، بخش‌های پشتیبانی، ترابری، تدارکات، خرید، انبارداری و خدمات توسعه یافتند.
من از آغاز تأسیس ارتش آزادی‌بخش، در فعالیت‌های مربوط به پشتیبانی، خرید، تدارکات و انبار شرکت داشتم.
این بخش از تاریخ را از نزدیک تجربه کرده‌ام.
در کار پشتیبانی، همه چیز به نتیجه عملیات در میدان نبرد ختم نمی‌شود. هر یگان نظامی برای فعالیت خود به مجموعه‌ای از امکانات وابسته است. مواد غذایی، سوخت، وسایل نقلیه، تجهیزات، انبارها و شبکه تأمین کالا، بخشی از نیازهای مستمر آن هستند.
با افزایش شمار یگان‌ها، دامنه این فعالیت‌ها نیز گسترش پیدا می‌کرد.
از همین مسیر بود که با برنامه‌ریزی‌های مربوط به عملیات‌های آینده و نیازهای احتمالی آنها آشنا شدم.
از عملیات‌های گردانی تا برنامه‌ریزی متمرکز
در نخستین مراحل فعالیت ارتش آزادی‌بخش، عملیات‌های نظامی عمدتاً در مقیاس محدودتر انجام می‌شدند.
با گذشت زمان، برنامه‌ریزی برای عملیات‌های متمرکز و بزرگ‌تر شکل گرفت.
من در جریان فعالیت‌های پشتیبانی متوجه شدم که توسعه امکانات، تنها برای پاسخ‌گویی به نیازهای روزمره یگان‌های موجود نیست؛ بلکه برنامه‌های عملیاتی گسترده‌تری نیز در نظر گرفته شده است.
در یکی از نشست‌ها که در خاطراتم ثبت کرده‌ام، اهداف عملیات و راهبرد مقابله با ماشین جنگی حکومت توضیح داده شد.
در میان شرکت‌کنندگان، علاوه بر افراد نظامی، کسانی را دیدم که در امور خدماتی، ترابری، پشتیبانی و تدارکات تجربه داشتند.
حضور این افراد برایم معنادار بود.
عملیات بزرگ، تنها به نیروی رزمی وابسته نیست. انتقال نیرو، رساندن تجهیزات، تأمین غذا، تعمیر و نگهداری وسایل و رسیدگی به پیامدهای عملیات نیز بخشی از برنامه‌ریزی آن است.
در آن مقطع هنوز همه جزئیات برای من روشن نبود، اما مشخص بود که دامنه مسئولیت‌های پشتیبانی در حال گسترش است.
مسئله‌ای فراتر از عملیات
یکی از موضوعاتی که در برنامه‌ریزی‌ها مطرح شد، احتمال افزایش شمار نیروهای ایرانی بود که در جریان عملیات‌ها به اسارت درمی‌آمدند.
در ارزیابی‌های آن دوره، احتمال اسارت تا سه هزار نفر طی شش تا هشت ماه مطرح شده بود. این برآورد، مربوط به برنامه‌ریزی پیش از عملیات‌های بزرگ آفتاب و چلچراغ بود.
مختصری بمناسبات اردوگاه دبس اردوگاه اسیران جنگی.docx
چنین چشم‌اندازی، وظایف تازه‌ای را در برابر بخش‌های مختلف قرار می‌داد.
برای نگهداری از شمار زیادی اسیر، محل اقامت، آب، مواد غذایی، امکانات بهداشتی، کارکنان خدماتی و شبکه تأمین مداوم کالا ضرورت داشت.
این مسئولیت با فعالیت‌های عادی پشتیبانی یگان‌های نظامی تفاوت داشت.
نیروهایی که در میدان نبرد در برابر ارتش آزادی‌بخش قرار گرفته بودند، پس از اسارت به انسان‌هایی تبدیل می‌شدند که تأمین نیازهای اولیه آنان بر عهده نیروی نگهدارنده قرار می‌گرفت.
این مسئله بعدها در تجربه اردوگاه دبس برای من معنایی کاملاً عملی پیدا کرد.
نشست‌هایی درباره اخلاق و مسئولیت
در نشست‌های دیگری که در آن دوره برگزار شد، موضوع رفتار با اسیران مطرح بود.
بحث‌ها تنها درباره امکانات فیزیکی یا نیازهای تدارکاتی نبود. درباره قوانین جنگ، اخلاق انقلابی، روابط انسانی و مسئولیت در برابر کسی که از جنگ دست کشیده است نیز توضیح داده می‌شد.
من این نشست‌ها را از بخش‌های مهم تجربه خود در آن دوره می‌دانم.
در جریان جنگ، نیروهای دو طرف ممکن است تا لحظاتی پیش در برابر یکدیگر قرار داشته باشند. اما وقتی فردی تسلیم میشود، دیگر نمی‌توان با او مانند نیرویی که همچنان در حال جنگ است رفتار کرد.
این اصل در دستورهای مربوط به اسیران مورد تأکید قرار گرفت.
در خاطراتم، سخنان مهدی ابریشمچی درباره جایگاه اسیران و مسئولیت نیروهای ارتش آزادی‌بخش را ثبت کرده‌ام. مضمون اصلی آن دستور، حفاظت از افراد تسلیم‌شده و برخورد با آنان در چارچوب عنوان «مهمانان رهبری» بود.
مختصری بمناسبات اردوگاه دبس اردوگاه اسیران جنگی.docx
مختصری بمناسبات اردوگاه دبس اردوگاه اسیران جنگی.docx
شرح کامل این دستور و چگونگی اجرای آن، موضوع بخش سوم کتاب خواهد بود.
جایگاه عراق در این تاریخ
تشکیل ارتش آزادی‌بخش در خاک عراق، واقعیتی است که در تاریخ آن نمی‌توان نادیده گرفت.
اما من در این کتاب، مردم ایران و عراق را در برابر یکدیگر قرار نمی‌دهم.
دو ملت در طول جنگ، خسارت‌های انسانی و اقتصادی سنگینی تحمل کردند. بسیاری از خانواده‌های هر دو کشور قربانی تصمیم‌های نظامی و سیاسی شدند.
موضوع این کتاب، بررسی سرنوشت گروهی از انسان‌های ایرانی است که در جریان عملیات‌های ارتش آزادی‌بخش به اسارت درآمدند و سپس در اردوگاه دبس نگهداری شدند.
برای شناخت این تجربه، باید واقعیت‌های سیاسی و نظامی آن دوره را بیان کرد، بی‌آنکه تاریخ اردوگاه به مجموعه‌ای از شعارها یا داوری‌های کلی درباره کشورها تبدیل شود.
پایان یک مرحله؛ آغاز مسئولیتی تازه
تشکیل ارتش آزادی‌بخش، گسترش عملیات‌ها و افزایش احتمال اسارت نیروهای ایرانی، به‌تدریج موضوع نگهداری از اسیران را به یکی از مسائل عملی تبدیل کرد.
از این مرحله به بعد، مسئولیت‌های بخش پشتیبانی تنها به نیازهای نیروهای رزمی محدود نبود.
باید برای اسیران نیز امکانات فراهم می‌شد.
همین تحول، راه را به سوی موضوع اصلی کتاب باز می‌کند: انسان‌هایی که از میدان جنگ به اردوگاه منتقل شدند و زندگی تازه‌ای را در شرایط اسارت آغاز کردند.
مطالب دیگر یا مرتبط کلیک کنید وبخوانید
پیشگفتار
از حنیف تا مریم؛ وقتی تاریخ به نقطه عطف رسید پانزدهم شهریور ۱۳۴۴،
نقطه آغاز راهی بود که در
درگیری و دستگیری چند تن از مجاهدین در حمله به ستاد مرکزی قضاییه جلادان
https://news.mojahedin.org/i/%D8%AF%D8%B1%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%DA%86%D9%86%D8%AF
بازخوانی
جلد اول و حاصل آناز یک زندگی تا یک انتخاب تاریخیجلد نخست کتاب «مرضیه؛ صدایی که
سکوت نکرد» تلاشی
مرضیه؛ صدایی که سکوت نکرد جلد دوم: مرضیه در آینه اسناد نویسنده: شهرام
بهزادی
اسناد،
خاطرات، مصاحبه‌ها و میراث هنری و مبارزاتی بانوی آواز ایران بزودی منتشر میشود
مرضیه در آینه اسناد بزودی منتشر
مرضیه
صدائی که سکوت نکرداز شکوه موسیقی ایران تا پانزده سال سکوت وانتخاب مقاومت در ۷۰
سالگی به مناسبت ۲۱
گزارش‌ها و اخبار مرتبط با
نقض حقوق بشر در ایران
روز ۱۰کتبر؛
روز جهانی مبارزه با مجازات اعدام مقدمه ـ نقشه‌ای که با نام انسان‌ها آغاز شد
برخی نقشه‌ها مرز
اکتبر
6, 2025 / خروش جنگل/ ویرایش گیلان؛ خاک آتش‌خیزِ شورش و بیداری کانون خیزش و
مقاومت علیه استعمار و
نوامبر
6, 2025 / خروش جنگل/ ویرایش نویسنده: م ن(شهرام بهزادی) تقدیم به آنان که
ایستادندنه برای دیده‌شدنبلکه برای این‌کهزمین
شهر
به شهر، نام به نام، از زندگی تا شهادت پیش‌درآمد وقتی عدد دوباره انسان میشود
گاهی تاریخ در عددها
جنگل خی‌پوست – بخشی از خروش جنگلهای شمال ایران ، جلد ۴ – نویسنده شهرام بهزادی (م نیکار)
مِی
9, 2025 / خروش جنگل/ مدتها بود که در فکر این بودم که خدایا اینهمه حرف وحدیث
واینهمه حماسه
جغرافیای یک دهه سرکوب سیاسی آمارها سخن می‌گویند جلد دوم از گیلان تا
آستارا و… نویسنده شهرام بهزادی
جغرافیای
یک دهه سرکوب وقتل عام جلد ۲در
خطه شمال ازرودسر گیلان تا آستارا بخش
دوم ـ جغرافیای شمالفصل یازدهمرودسر
ویدئوها دیدنی وانگیزاننده برای قهرمانان مجاهد سربدار همیشه جاوید الگو
وراهنما
پراتیک
کانونهای شورشی
پیش‌درآمدتهران،
یکشنبه ۵ مهر ۱۳۶۰روز
شکستن سکوتصبح یکشنبه ۵ مهر ۱۳۶۰،
برابر با ۲۷ سپتامبر ۱۹۸۱،
تهران روز دیگری را
جغرافیای
یک دهه سرکوب جلد ۱در خطه شمال وقتل عام روایت مستند
سرکوب، اعدام و کشتار در شهرها و روستاهای
از
بدتر از کفار تا جلسه ۵۵ دادگاه ۱۰۴جلد
دوم – از حذف سیاسی تا قتل_عام – شهرام بهزادی چهل‌وهفت
لنگرود استان گیلان : روایت حماسه‌ی شهیدان مجاهد خلق – نویسنده شهرام
بهزادی
سنگر
سرخ لنگرود: روایت حماسه‌ی شهیدان مجاهد خلق سنگر سرخ لنگرود: روایت حماسه‌ی
شهیدان مجاهد خلق https://khoroshjangal.com/?s=%D8%B3%D9%86%DA%AF%D8%B1 2025 › 07
قهرمانان و فرماندهان مجاهدین در جنگل جیپوست قائم شهر نوشته شهرام بهزادی
(نیکار)
سپتامبر
29, 2025 / خروش جنگل/ ویرایش مقدمه فصل در این فصل از کتاب «خی‌پوست»، یادها و
نام‌های عزیزترین فرزندان
بیانیهٔ چهل و پنجمین سالگرد تأسیس شورای ملی مقاومت ایران
بیانیهٔ
چهل و پنجمین سالگرد تأسیس شورای ملی مقاومت ایران اکنون که چهل‌وپنج سال از
بنیانگذاری شورای ملی مقاومت ایران
. تا ۵ مهر
و لغو مرخصی‌ها از ترس نارضایتی و قیام جهت اطلاع و هوشیاری شورشگران و نیروهای
رزمنده
از
بدتر از کفار تا جلسه ۵۵ دادگاه ۱۰۴جلد
اول – از حذف سیاسی تا قتل_عام – شهرام بهزادی چهار
این
مجموعه به نوشته‌ها و اسنادی اختصاص دارد که نقش اشخاص و نهادهای حکومتی در وقایع
مرتبط با جنگلهای شمال
این
مجموعه، بخش دیگری از روایت تاریخی جنگلهای شمال را دنبال می‌کند؛ روایتی که از
مناطق جنگلی گیلان و مازندران
برجسته ترین لینک های جنگل های شمال رامسر ورودسر وشهسوارکلیک کنید وبخوانید
این
مجموعه، دریچه‌ای است به مجموعه‌ای از نوشته‌ها و اسناد درباره رویدادها، چهره‌ها
و خاطرات مرتبط با جنگلهای شمال ایران؛
کتاب در مسلخ عشق ، خاطرات زندان ،مجاهد خلق رحیم
تقی پورنویسنده شهرام بهزادی
اکتبر
13, 2025 /برگرفته از خروش جنگل/ در مسلخِ عشق: یادداشت‌های یک نسل که ایستاد»
خاطرات زندان ،
یک شهادت تاریخی؛ پشت‌پرده
کودتای ۱۷ژوئن
یک
شهادت تاریخی؛ پشت‌پرده کودتای ۱۷
ژوئن https://widget.spreaker.com/player?episode_id=7527155حافظه تاریخی ملت ایران پر از زخم‌های حاصل از زدوبندهای استعماری
با شاه
ایستاده بمان جلد ۱: از کوچه تا اوین ، خاطرات زندان، بهمن جنت صادقی از رامسر،
این
جلد از کوچه‌های پیش از طوفان تا پله‌های اوین می‌آید؛ شروعِ ایستادگی. از گوهر
دشت تا خورشید از دستگیری
به
روایت اکبر کاظمی مجاهد خلق اکبر کاظمی اشرف ۳
آنچه در این صفحات می‌خوانید، روایت زنده‌ی نسلی است که
روایت شاهدان؛ ربابه حقگو مردخی؛ زندانی سیاسی سال ۶۰ تا ۶۶؛ قسمت آخر
۱۴۰۵/۶/۲۴ روایت شاهدان منتخب روز از
رودبار تا اوین؛ چگونه یک اعدام، سرنوشت یک نسل از زندانیان را تغییر داد؟
بیانیه ۱۳سازمان غیردولتی با رتبه مشورتی ملل متحد و ۱۷انجمن حقوق بشری درباره اعدام ها در ایران
۱۴۰۵/۶/۲۹ فعالیت‌های مقاومت ثبت رسمی
بیانیه ۱۳سازمان غیردولتی با رتبه مشورتی ملل
متحد و ۱۷ انجمن حقوق‌بشری، همزمان با اجلاس
مادر
کوشالی روایت زندگی وانتخاب مادری در مسیر آزادی پیشگفتارچرا مادر کوشالی؟در
نخستین نگاه، شاید داستان مادر کوشالی داستان فقدان
ستاد
اجتماعی مجاهدین ستاد اجتماعی مجاهدین اعلام کرد: کلیپ قدیمی پخش شده در روز جمعه ۲۷شهریور
از مشهد، به تاریخ
گزارش سازمان حقوق‌بشر ایران (۱)
قاضی مارک ترویدیک؛ نقد سیاسی شدن عدالت در پرونده ۱۷ ژوئن
نقد
سیاسی شدن عدالت قاضی مارک ترویدیک، از چهره‌های شناخته‌شده دستگاه قضایی فرانسه و
رئیس شعبه‌ای در دادگاه تجدیدنظر ورسای،
کتاب
هجرت بزرگ جلد ۲ از اشرف تا اشرف ۳ فصل
اول فردای خلع سلاح؛ اشرف بدون سلاح وقتی ابزار
انتخاب
مسئول اولی جلد ۲ از فهمیه اروانی تا زهره اخیانی پیوند
با جلد پیشین جلد نخست با مسئول اول شدن
چگونه
یک سازمان می‌کوشد انسان را برای گرفتن مسئولیت تربیت کند، نه برای تصاحب آن از
مسئولیت تا رهائی از
انتخاب
مسئول اولی از چرا مریم تا چرا مهناز جلد اول از محمد حنیف تا مریم رجوی پیشگفتار
برای فهم
فهرست کامل ۲۴ فصل بخش اول ـ ۳۰ مهر؛ یک انتخاب، یک پیام
بخش دوم ـ ریاست‌جمهوری برای دوران انتقال
پیشگفتار از حنیف تا مریم؛
وقتی تاریخ به نقطه عطف رسید پانزدهم شهریور ۱۳۴۴، نقطه آغاز راهی بود که در
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر